De Vitale vier
van Visana

De Vitale Vier van Visana (VVi) staat voor

  • Gut brain axis
  • Microbioom
  • Visceraal vet
  • Beweging

Binnen de VVi staan lichaam en geest centraal. Ons lichaam en onze geest zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden. Zo kan intense verliefdheid ons kriebels in de buik geven. Of kan een schoolexamen juist buikpijn of misselijkheid geven. Of wanneer iemand niet fit of gezond is, kan dit juist weer de gemoedstoestand van een persoon sterk beïnvloeden. 

Zo kunnen opgeslagen emotie of stressvolle gedachtes spanning veroorzaken in je lichaam. Afhankelijk van hoe jij in elkaar zit, uit zich dit op een bepaalde plek in je lichaam. Vaak een herkenbare ‘zwakke’ plek. Een oude blessure, waar je altijd last van krijgt als je minder fit bent, en soms zit het zelfs ‘in de familie’.

René Descartes (1596 – 1650) was een Franse filosoof en wiskundige. Zijn benadering van het probleem van kennis en de aard van de menselijke geest speelde een belangrijke rol in de ontwikkeling van zijn filosofie. Hij wordt algemeen beschouwd als de grondlegger van de moderne filosofie. Veel zaken die we vandaag als vanzelfsprekend beschouwen, waren zonder Descartes ondenkbaar geweest, zoals het onderscheid tussen lichaam en geest en het idee dat mensen, in tegenstelling tot dieren, een bewustzijn hebben. 

Een algemeen bekende versie van het dualisme van Descartes in 1641, dat de geest een immateriële substantie is. Descartes was de eerste die een duidelijke link legde tussen de “geest” en bewustzijn en zelfbewustzijn en dit onderscheidde van de hersenen, waar volgens hem de intelligentie zetelt. Verder was hij de eerste die het verband tussen lichaam en geest zo formuleerde als wij tegenwoordig nog doen.

Het dualisme betekent dat de mens een eenheid is van lichaam en geest

Hoe de connectie tussen een onstoffelijke geest en een stoffelijk lichaam tot stand komt wist ook Descartes niet. Maar hij ontdekte de epifyse, de pijnappelklier, in het centrum van de hersenen. Volgens hem zorgde een godheid ervoor dat geest en lichaam elkaar op deze plek op een mysterieuze wijze beïnvloeden.

Zijn “Cogito ergo sum” (Ik denk, dus ik ben) is het motto geworden van het moderne zelfbewustzijn: de denkende en redenerende, maar ook aan alles twijfelende mens stelt zijn eigen ervaring en zijn eigen oordeel centraal.

Binnen Visana werken wij ook vanuit de overtuiging dat lichaam en geest onlosmakelijk met elkaar verbonden zijn. 

Alle werkzame disciplines binnen Visana delen met elkaar de passie en de inzet om grote uitdagingen in de zorg aan te gaan. Samen hebben we 1 doel: de gezondheid van de mensen verbeteren vanuit een holistische en complementaire aanpak.

Mens sana in corpore sano (Een gezonde geest in een gezond lichaam)

Gut - brainaxis VVi Visceraal vet Visceraal vet Mircobioom Beweging

1.  Gut brain axis (dark hersen as):

Je hersenen en je darmen zijn dag en nacht in gesprek met elkaar. De laatste jaren is het pas echt duidelijk geworden wat de impact van vooral de darmbacteriën op ons brein is. “Vroeger dachten wij dat al die microben vooral invloed hadden op de voedselvertering en -verwerking. Ook dat ze ons beschermen tegen infecties was bekend. Nu weten wij dat ze de werking van onze hersenen veranderen en zo ons denken en ons doen beïnvloeden. Wij kunnen zelfs psychisch ziek worden doordat onze darmen niet goed functioneren. We noemen het dan wel ‘de voedselmachine’ maar de darmen zijn veel meer dan dat.”

De wederzijdse communicatie tussen het maagdarmstelsel en de hersenen (de ‘gut-brain axis’) werd tot voor kort uitsluitend bestudeerd als verklaringsmodel voor ‘stress-gerelateerde’ of ‘functionele’ maagdarmklachten. Zijn wij wat we eten, of maken onze darmflora ons tot wie we zijn?

2. Microbioom

Mensen dragen wel 1.5 kilo aan microben met zich mee. Microben zijn kleine beestjes die voor het grootste gedeelte bestaan uit bacteriën, maar ook uit schimmels, gisten, virussen en andere eencellige wezens. Samen vormen ze “het microbioom’’. Het grootste gedeelte van het microbioom bevindt zich in ons spijsverteringsstelsel, met name in de dikke darm. Iedereen heeft zijn eigen samenstelling van microben. Dit maakt het microbioom net zo uniek is als een vingerafdruk.

Een gezond microbioom bestaat uit veel bacteriën van veel verschillende soorten. Welke bacteriesoorten er in de darm leven, verschilt per persoon. Daardoor heeft iedereen een ander microbioom. 

Balans

In de darm leven zowel ‘’goede’’ als ‘’schadelijke’’ bacteriën. In een gezond microbioom zijn deze bacteriën met elkaar in balans. De stabiliteit van het microbioom is het grootst wanneer er veel bacteriën leven van veel verschillende bacteriesoorten. Wanneer deze balans verstoord raakt, krijgen schadelijke bacteriën de overhand. Dit kan leiden tot klachten. Gelukkig herstelt de balans in het microbioom meestal vanzelf en verdwijnen klachten. Maar wanneer de balans langdurig verstoord blijft, kunnen er klachten of zelfs ziekten ontstaan. 

De eerste 1000 dagen

Wist je dat het fundament van je microbioom al tijdens de zwangerschap en de eerste 2 levensjaren wordt gevormd? Als je deze periodes bij elkaar optelt, kom je op 1000 dagen. In deze eerste 1000 dagen groeit het kind razendsnel. Daarnaast maakt de ontwikkeling flinke sprongen. Voor die groei én de ontwikkeling is gezonde voeding heel belangrijk. Naar schatting is 20% van je gezondheid bepaald door genen en 80% door omgevingsfactoren. Een belangrijke externe factor hierin is de voeding die je de eerste duizend dagen krijgt, eerst in de buik van je moeder, later in de vorm van je dagelijkse voeding. De combinatie en hoeveelheid van voedingsstoffen hebben een grote invloed op hoe je lichaam zich ontwikkelt en later functioneert.

“Het intestinaal microbioom, het geheel van alle in de darm gekoloniseerde micro-organismen, is voor de gezondheidstoestand van de mens van essentieel belang”. 

De functie van het darmmicrobioom verbetert pas wanneer de juiste bacteriesoorten zich in optimale samenstelling op het darmslijmvlies nestelen. Als er verschuivingen binnen dit evenwicht ontstaan (door bijvoorbeeld antibiotica, slechte voeding, stress) dan is de kans groter dat er infecties en ernstige, systemische ziekten optreden.

3. Visceraal vet (orgaanvet)

Wist je dat we 2 verschillende soorten buikvet in ons lichaam hebben? 

  1. Het subcutane vet

Dit is het vet die wij van de buitenkant kunnen zien en vastpakken. Zoals onze love handles.

  1. Het viscerale vet

Ook wel orgaanvet genoemd, hebben we nodig voor de voeding maar ook voor stabiliteit en bescherming. We hebben dus allemaal visceraal vet nodig. Bij een teveel aan visceraal vet valt men in een risicogroep van cardiovasculaire problematiek (hart en vaatziektes). 

Visceraal vet is niet te zien en daarom lastig te beoordelen. Het kan zelfs zo zijn, dat een persoon met een normaal postuur nog steeds een te hoog visceraal vetgehalte heeft. De beste manier om visceraal vet te bepalen is via een MRI-scan, maar dit is erg duur, of er is simpelweg geen reden voor het maken van een MRI-scan. 

De taillemeting is onder andere een behoorlijk goede weerspiegeling van visceraal vet. Voor een man zou dit niet meer mogen zijn dan 94 cm en voor een vrouw niet meer dan 80 cm. Daarnaast zijn er weegschalen op de markt die ook het viscerale vet meten. Wellicht niet exact, maar het geeft ons in combinatie met de taillemeting een goede indicatie. 

Behalve dat een persoon met een te hoge waarde aan visceraal vet in een hogere ricisogroep valt van cardiovasculaire problematiek, beïnvloedt visceraal vet ook de hormoonhuishouding. Visceraal vet maakt onder andere hormonen aan, die juist de vetverbranding kunnen verstoren. Dat kan ertoe leiden dat het lichaam ervoor kiest om nog meer vet ‘op te slaan’. Daarnaast heeft het viscerale vet via die hormonen zelfs ook nog eens invloed op hoe een persoon zich voelt.

Hoe kan je visceraal vet verbranden:

  • Beweging
  • Voeding 
  • Leefstijl

4. Beweging

Het menselijk lichaam is gemaakt om te bewegen. En dat is precies wat we duizenden jaren met veel verve hebben gedaan, voordat de moderne technologie met grote sprongen vooruit ging. Bewegen om gezond te blijven is geen moderne hype. De gunstige invloed van lichamelijke activiteit op gezondheid werd al onderkend door de oude Grieken en was ook in de Indiase beschaving van 2.500 jaar geleden geen nieuws. 

Als je op jonge leeftijd leert om goed naar je lichaam te luisteren, heb je daar je hele leven lang profijt van. Echt moeilijk is het niet! Het is algemeen bekend dat je na heerlijk gesport te hebben, een goede gezonde maaltijd en een goede nachtrust gehad te hebben je veel beter in je vel zit.

Use it or lose it

De totale massa van de skeletspieren is bij een gezonde volwassene ongeveer de helft van het lichaamsgewicht. Het is dan ook niet verwonderlijk dat het spierstelsel naast zijn functie binnen het bewegingsapparaat ook een belangrijke rol speelt in de stofwisseling van de rest van het lichaam. Zo wordt bijvoorbeeld 80% van glucose die je tijdens een maaltijd opneemt opgeslagen in de skeletspieren. Toename in spiermassa gaat daarom gepaard met verschillende gezondheidseffecten. Zowel duurtraining als krachttraining hebben effecten op de rest van het lichaam. 

Beide vormen van inspanning kun je inzetten bij het tegengaan van overgewicht, cardiovasculaire aandoeningen en/of diabetes.

Het nalaten van fysieke activiteit kan ook daadwerkelijk het omgekeerde effect teweeg brengen. Iemand die bijvoorbeeld lang op de intensive care ligt, verliest binnen twee weken tot 50% van zijn spiermassa! Dit heeft enorme consequenties voor het dagelijks functioneren. 

Ook minder extreme inactiviteit leidt tot ongewenste effecten, zoals een grotere kans op het ontstaan van overgewicht en diabetes. Inactiviteit is ook een belangrijke oorzaak van het verlies van spiermassa en spierkracht tijdens veroudering. Dit heeft allerlei negatieve gevolgen, zoals moeite met opstaan uit de stoel, verhoogd valrisico, en algehele achteruitgang van fysiek functioneren.

Spiermassa is een belangrijke aanwijzing voor de conditie van een persoon. Zorgen dat je over genoeg spiermassa beschikt wanneer je nog wel gezond bent, kan je wapenen tegen de gevolgen van ziekten.

Spiermassa

Gelukkig komt er steeds meer besef van het belang van spiermassa voor de gezondheid. Aan krachttraining kan soms nog wel eens de misvatting kleven dat dit vooral gericht is op het uiterlijk. Zowel training gericht op het hart- en vaatstelsel als op spiermassa zijn echter beide van belang om gezondheidsrisico’s het hoofd te bieden. 

Vanaf 30-jarige leeftijd verliezen mensen gemiddeld 1 procent spiermassa per jaar. Een 80-jarige kan hierdoor nog maar de helft van de oorspronkelijke spiermassa hebben. Dat zie je niet op de weegschaal, omdat vet de plek van de spieren inneemt. Daardoor krijgen veel mensen dunnere benen en een dikkere buik.

Als een training effectief is, geeft deze een zogenaamde trainingsprikkel. Dit leidt ertoe dat een spier tijdelijk is verzwakt. Dit wordt gevolgd door een belangrijke herstelperiode, waarbij de spier weer op zijn oude kracht komt. Als de prikkel én het herstel goed op elkaar zijn afgestemd, vindt er een functionele adaptatie plaatst. Dit wil zeggen: de spier wordt groter en sterker zodat deze in het vervolg een zwaardere belasting aankan.

Dit geldt trouwens niet alleen voor spieren! Ook onze energiesystemen, gewrichten, botten en zelfs onze hersengebieden kunnen zich door de juiste training aanpassen.

Krijgt de spier (of het systeem) niet voldoende tijd om zich aan te passen of te herstellen, dan zal deze dus ook niet groter of sterker worden. Dan zul je eerder gevoelig worden voor blessures.

Voor het maximale trainingseffect moet je zorgen dat deze spier zich volledig aangepast heeft voor je de volgende trainingsprikkel toedient.

Een effectieve manier om bijvoorbeeld snel visceraal vet te verbranden is High Intensity Interval Training (HIIT): explosief sporten gedurende een korte tijd, met rustpauzes tussendoor.

Onderzoek toont aan dat HIIT zeer effectief is bij het verbranden van buikvet. Met 20 minuten HIIT boekt men al snel resultaat!

Een voorbeeld van een HIIT-trainingsschema:

Warming up: 3 minuten joggen of touwtjespringen.

Training (herhaal 4 tot 8 keer):

  • 20 seconden sprinten / knieheffen / spinning (op fiets) / touwtjespringen
  • 40 seconden rust

Cooling down: 2 minuten rustig joggen.

Wat is nog meer van belang?

  1. Sport niet té fanatiek. Bij te vaak en te intensief sporten, reageert het lichaam door extra cortisol aan te maken. Dit remt juist de vetverbranding, stimuleert de aanmaak van vet en zet het vet vast op de buik. 
  2. Buikspieroefeningen maken de buik strakker, maar niet slanker. Met buikspieroefeningen verbrandt men niet méér visceraal buikvet of onderhuids buikvet dan wanneer men ze overslaat. Wetenschappers volgden 24 mensen die zes dagen per week buikspieroefeningen deden, en concludeerden dat deze buikspieroefeningen totaal geen effect hadden op de hoeveelheid buikvet.
  3. Zorg dat je genoeg ontspant. Voor de een is dat een goed gesprek, voor een ander is dat heerlijk wandelen en weer voor een ander is een goed boek zeer ontspannen. In ieder geval zijn er een aantal standaard regels die elke dag terug moeten komen: Gezonde voeding, genoeg nachtrust en een goede afwisseling van inspanning en ontspanning. Zorg voor een goede balans tussen lichaam en geest: Mens sana in corpore sano